Avaşin Yorulmaz
29 Şubat akşamı Sibel Yıldırım’ın yazdığı ve Fatih Sönmez’in yönettiği Gönlübozuk oyununu Borusan Oto Dolmabahçe Sahne’de izledim.
Oyun öncesi Tiyatral’ın genel koordinatörü Şule Kazgan ile oyunun oluşum süreci hakkında konuştuk. Çeviri oyunları sahnelemek iyi, ama yerel yazarların oyunlarını sahnelemek daha iyi olduğunu düşünüyorum. Tiyatral, yerel oyunları sahnelemesi açısından “iyi” bir yerde duruyor.
Gönlübozuk Sibel Yıldırım’ın üçüncü oyunu. 2013’te Ölüm Diyalogları (yöneten, Ali Altuğ), 2014’te beş kısa oyundan oluşan Mükemmel ( yöneten, Ali Altuğ) ve 2015’te Gönlübozuk ( yöneten, Fatih Sönmez) oyunlarını yazdı. Bir röportajında1 üç oyununda da kadın erkek ilişkilerini konu alsa da esas olarak aşk ve varoluş hesaplaşmasından beslendiğini belirtiyor Sibel Yıldırım.
 |
| Sibel Yıldırım |
OYUNUN HİKÂYESİ
Evli olan kadın oyuncu “S” (Sibel Yıldırım), aynı zamanda bir yazar ( Saydam Yeniay) ve bir psikolog (Fatih Sönmez) ile sevgilidir. Bu arada yazar ve psikolog da evlidir. S iki sevgilisine aynı mektubu yazarak görüşmek ister. Mektup kendisi ile sevgilileri arasında bir hesaplaşmadır.
Görüşme yerine gelen yazar ile psikolog mektubu okur, tartışır, kavga eder birbirlerinden nefret ederler. Mektup okunurken S araya girerek hesap sorar, neden ve niçin’leri anlatır, bazen ağlar bazen isyan eder, bazen mektupta anlatılanları canlandırır. Bu açıdan oyunun hikâyesi parçalı anlatılıyor. Bütün oyunu S’nin ilişkileri üzerinden ve gözünden izliyoruz. Yazar ve psikologun hikâyesini S’nin hikâyesindeki tamamlayıcılar gibidirler. Yazar ile psikologun hikâyeleri nedir tam olarak bilmiyoruz, ancak S’nin hikâyesi ile ilintili olan durumlarını görebiliyoruz.
Aşk, hayat, ilişkiler, cesaret, cinsellik üzerine bolca repliğin ve vecizin olduğu bir oyun.
SAF AŞK
Sibel Yıldırım’ın aşkı sadakat ve zina gibi egemen düşünce sistemi dışında “saf” haliyle işlemesini mevcudu aşma anlamında değerli buluyorum.
Saf aşk çoğu insan için sadakat, güven, bir kişiye sonsuza kadar ait olma ve bir kişiyi sonsuza kadar hesapsız sevmek olarak değerlendiriliyor. Aslında burada tanımlanan mevcut tanım aşk değil, tek ve mülkiyetçi bir ilişki biçimidir. Sibel Yıldırım ise bütün bu tekçi ve mülkiyetçi öğeler dışında “kendi” aşk anlayışını anlatıyor.
Sibel Yıldırım, kadın erkek ilişkilerinden ziyade “aşk ve varoluş” hesaplaşmasını ufuk seçtiğini belirtse de asıl olan erkek egemenliğiyle biçim almaya başlayan kadın-erkek ilişkisinin “tartılıyor” olmasıdır.
Kadın erkek ilişkisinin seyrini özel mülkiyetten önce ve sonra diye ikiye ayırıyorum. Bunu
anaerkil dönem ile ataerkil dönem diye de ayırabiliriz. Ataerkil
dönemde kadın erkek ilişkileri erkek “lehine” bir seyir izlemiş ve
“aşkın” saf doğasını bozmuştur.
Ataerkil
dönemde aşk, sadakat ve nicel zaman üzerinden değerlendirilmiştir. Bir
aşkın ölçütü ne kadar uzun sürdüğüne veya sadık olup olmamasına
bağlanmıştır. Leyla ile Mecnun, Mem ile Zin, Aslı ile Kerem ve efsaneleşmiş bütün aşkların “yüceliği” sadakat ve ölümüne bağlılık üzerinden tanımlanmıştır. Söz konusu aşkların hiçbirinde cinselliği göremezsiniz. Çünkü egemen erkek zihniyetinde aşk bir kişiye duyduğunuz sadakat ve mezara kadar sürmesidir. Bunun altı deşildiğinde kadının mülk olarak sahiplenmesi olduğu görülecektir.
Cinsellik erkeğin en özel mülk alanıdır. Mahrem olması diğer erkeklerden korunması içindir. Özel mülküm sadece bana aittir benden başkası ne görür ne de dokunur, anlayışının gerçekleşmiş halidir. Özellikle Doğu kültüründe “özel mülk olan” kadına dokunmak ölüm sebebidir. Kendini sahibi gören hem özel mülkünü ( kadın) hem de özel mülkün sınırlarına gireni öldürür. Bu bağlamda tarım alanlarına sınır çekilmesi ile cinselliğe sınır çekilmesi eş zamanlıdır. Başkası senin tarlana giremez, senin tarlanda ekin ekemez. Sınırı çizilmiş tarla bir kişinin “hakkı” dır. Kutsal kitaplarda kadının tarla olarak tanımlanmasını sözü edilen erkek mülkiyetçiliği ile birebir ilintilidir.
Sibel Yıldırım’ın yazdığı Gönlübozuk, mülkleştirilip tekilleştirilen aşkı odağına almasa da bunu tartışmaya açması yönünden büyük bir öneme sahiptir. Aşkı sadakat ve zamanın niceliği üzerinden değerlendirmemiştir. Aşkı evlilik, tek sevgililikten uzak tutarak kendi doğasında örmüştür.
En öz cümlesi ise şudur: Namuslu evlilikler kısa sürer. Bunu tek eşliliğin tartışılması olarak da okuyabiliriz. Evlilik, aldatmak, sevgi, aşk nedir sorularını sormamız gerekiyor burada.
Sevmediğiniz bir adam veya kadınla sırf “sadakat” veya “namus” adına
birlikte olmak zorunda bırakılmak en büyük sadakatsizlik değil midir?
ALINAN KADIN: BENİM OLMASI VEYA BENİM OLMAMASI BÜTÜN MESEL BU!
Kadını tarla olarak gören erkek zihniyetinin bir görünümü de şudur:
Ne yazar ne de psikolog S’nin kocasını kıskanır. İkisi için de
kocasından alınan kadın vardır. Kadının her gece kocasıyla aynı yatağı
paylaşması erkek sevgililer için sorun teşkil etmiyor. Demek ki sorun
sevgili olan kadının bir başka erkekle birlikte olması değildir “benim
olması” veya “benim olmaması” dır; işte bütün mesele bu.
Yazar ve psikolog (eşit iki sevgili) S’ye sorarlar “ Aynı anda ikimizle oldun mu?” Aynı sevgililer kadının aynı zamanda kocasıyla birlikte olmasını hiçbir zaman sorgulamamışlardır. Kocadan alınan-fethedilen- (bunu ganimet olarak da okuyabilirsiniz) paylaşılmıyor. İki sevgilinin kavgası önce benimle oldu sonra seninle oldu kavgasıdır.
 |
| Sibel Yıldırım ve Saydam Yeniay |
KADININ HİSSİ
Yazar ve psikolog sevgili, kadının hissini hiçbir zaman önemsememişlerdir. Yazar olan kendi dünyasına uygun bir kadın yaratma, psikolog ise tutkularının tarlası
olabilecek kadını yaratma hevesindedir. Kadının cinselliği, kadının
tutkusu, kadının hissi iki sevgilinin de umuru değildir.
Gönlübozuk, aşkı aşk olarak gördüğü ve aşkı sadakat üzerinden değerlendirmediği için önemli bir yerde durduğu kanısındayım. Sibel Yıldırım’ın kalemini bu konuda daha cesur ve devrimci kullanmasını diliyorum.
**
Metini bu açıdan değerlendirdim, fakat metinin odak sorunu olduğunu da belirtmeliyim. Sibel Yıldırım cesur sorular sormuş, tehlikeli sulara girme kudretini göstermiş, ama metini yoğun bir şekilde “vecizlerle” süslenmesi eksi taraftır.
Namuslu evlilikler kısa sürer, repliği aslında
bütün oyunu özetleyebilecek niteliktedir. Ama çok mesaj vermek
kaygısıyla olsa gerek gereğinden fazla yoğunlaştırılmış “söz” vardır. Replikler, olay sürecinden çıktığı zaman “değer” kazanır. En harika en felsefi kelam bile yalnız başına “çiğ” kalır.
İkincisi, durum üzerinde “dans” eden metin çok başlıdır. Genel olarak aşkı merkeze almakla birlikte yanında birden fazla başlık da açmıştır.
Kadının boşluğa düşmesi, aşk ve cinsellik, erkek kıskançlığı, evlilik
ve aşk, evlilik ve sadakat, delirmek gibi birçok durum arasında gidip
geliyor.
KÜNYE
YAPIM: :TİYATRAL
YÖNETEN : Fatih SÖNMEZ
YAZAN : Sibel YILDIRIM
OYUNCULAR :
Saydam YENİAY,
Fatih SÖNMEZ,
Sibel YILDIRIM,
Tuna GÜRCOŞKUN
IŞIK: Ayşe Sedef AYTER
DEKOR: Eymen Erdemli
Müzik: ÖMER GÖKTAY
GENEL KOORDİNATÖR: Şule KAZGAN
Yeni Tiyatro Dergisi, Mart 2016